Rreth ekspozitës

Në vend që të shkruanim e të përshkruanim luftërat dhe lumturitë e tyre, ne donim t’u jepnim zë nëntë grave që për ne janë bërë ikona,provë e gjallë e forcës së grave të këtij rajoni.

Nga Tirana në Banja Luka, nga miniera në atelie, historitë e zakonshme të këtyre grave të jashtëzakonshme tregojnë atë çka përbën pjesën më intime të këtij rajoni.

Gjatë rrëfimeve të tyre, ndihet gjithmonë e më fort krenaria e të qenit grua. Një krenari optimiste, e plotë dritë. E formësuar, ndër të tjera, në luftën kundër patrialkalizmit që ka dashur t’ua mbyllë gojën , t’i pengojë të luajnë futboll, t’i kthejë në kuzhinë ose vetëm te mëmësia apo të tallet me aftësitë e tyre.

Një patrialkalizëm që, sidoqoftë ,ka qenë i detyruar t’u njohë disa të drejta – të drejtën e votës (1946, 1947), të drejtën për të vendosur mbi trupin e tyre (1974, në Jugosllavi), të drejtën për të punuar. Brenda këtyre lirive, ato kanë zënë një vend–të cilin, aty- këtu, sot përpiqen t’ua marrin.

Të gjithë i gjykojnë: vëllezërit e tyre, burrat e tyre, vendet e tyre; turistët, ata që fundet e tyre u duken tepër të shkurtra, qerpikët tepër të gjatë për të qenë feministe; ata që kanë gjykuar se rrobat e tyre janë tepër të ashpra, buzëqeshjet e tyre tepër të rralla për të qenë në gjendje të ndjejnë gëzim….Gjykimi është kudo.Ai ka rënduar mbi jetët e tyre; ato e kanë kapërcyer,janë jashtëzakonisht të forta.

Në këtë ekspozitë ato tregojnë botën e tyre:atëlienë, garazhin, bodrumin e tyre. Ato pozojnë duke luajtur (edhe me veten) me idenë se çfarë “duhet” të jetë një grua. Si një lëkurë me të cilën na kanë mbështjellë; një lëkurë që na kruhet, që nuk na rri mirë dhe nga e cila nuk mund të dalim veçse me shumë vështirësi e përpjekje.

Nga liria te pamja e jashtme, nga mëmësia te ekonomia, zërat e tyre ndërthuren për të vizatuar se çfarë do të thotë të jesh grua në Ballkan – dhe përtej tij.

Në vitin 2026, t’u japësh fjalën pesëdhjetë për qind të njerëzimit mbetet një akt politik. Shpresojmë sinqerisht që rrëfimet e tyre do të dëgjohen.